Մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ն մակրոտնտեսական ցուցանիշ է, որը հաշվարկվում է մեկ տարվա ընթացքում երկրում ստեղծված համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) և երկրի մշտական բնակչության թվի հարաբերությամբ: Այս ցուցանիշի միջոցով հնարավոր է լինում համեմատություն անցկացնել տարբեր երկրների միջև՝ ընդհանուր պատկերացում կազմելով դիտարկվող երկրների քաղաքացիների կենսամակարդակի վերաբերյալ:

Օրինակ մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ով աշխարհի առաջատար երկրներն Քաթարը, Լյուքսեմբուրգը, Սինգապուրը, Իռլանդիան: Ինչպես հայտնի է՝ այս երկրներում բարձր է նաև բնակչության կենսամակարդակը, ինչից հետևում է, որ մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ի և կենսամակարդակի միջև կա ուղիղ կապ՝ որքան բարձր է ցուցանիշը, այնքան բարձր է նաև կենսամակարդակը:

Այս իմաստով Հայաստանի և հարևան երկրների միջև համեմատություն անցկացնելը հետաքրքրական է դառնում նրանով, որ վերջին երկու տարիներին Հայաստանի ցուցանիշը բավական արագ է աճում՝ անցնելով Վրաստանի համապատասխան ցուցանիշից և ընդհուպ մոտենալով Ադրբեջանի ցուցանիշին: Սակայն մինչ համեմատություն անցկացնելը, նշենք մի կարևոր նրբություն. առկա է մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ի երկու տեսակի ցուցանիշ՝ անվանական (GDP per capita, current prices) և գնողունակության համարժեքությամբ հաշվարկված ցուցանիշ (GDP per capita, Purchasing power parity): Դիտարկենք առաջինը:

Մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ անվանական ցուցանիշը, ԱՄՆ դոլար, ԱՄՀ տվյալներ

     Երկիր

            Միավոր

  2017

   2018

  2019

  2020

  2021

   2022

   2023

   2024

Հայաստան

ԱՄՆ դոլար

3,869

4,188

4,528

4,759

5,060

5,379

5,702

6,044

Ադրբեջան

ԱՄՆ դոլար

4,212

4,722

4,689

4,719

4,796

4,941

5,133

5,350

Վրաստան

ԱՄՆ դոլար

4,047

4,346

4,289

4,626

5,035

5,463

5,859

6,277

 

Աղյուսակում ներկայացված են ԱՄՀ տվյալները և 2020-24 թվականների համար կառույցի կողմից իրականացված կանխատեսումները, որոնց համաձայն՝ Հայաստանում մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ի անվանական ցուցանիշը 2019-ին կազմել է 4 հազար 528 դոլար (վերջնական ցուցանիշը կհստակեցվի փետրվար-մարտ ամիսներին): Այն 239 դոլարով ավել է Վրաստանի համար գնահատվող համանման ցուցանիշից և ընդամենը 161 դոլարով զիջում է Ադրբեջանի ցուցանիշին: Միևնույն ժամանակ ԱՄՀ-ն կանխատեսում է, որ 2020թ-ին այս ցուցանիշով Հայաստանն առաջ կանցնի նաև Ադրբեջանից:

Անվանական արտահայտությամբ այս ցուցանիշը դիտարկելիս պետք է նկատի ունենալ, որ այն չի կարող օբյեկտիվ պատկեր արտացոլել երկրների միջև համեմատություն անցկացնելիս, քանի որ նույն պայմանական 1 դոլարով տարբեր երկրներում տարբեր ծավալի ապրանքներ և ծառայություններ է հնարավոր գնել: Համեմատությունն օբյեկտիվ դարձնելու համար տնտեսագիտության մեջ կիրառվում է Մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ն հաշվարկված գնողունակության համարժեքությամբ:

Մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ ցուցանիշը՝ գնողունակության համարժեքությամբ, ԱՄՆ դոլար, ԱՄՀ տվյալներ

       Երկիր

        Միավոր

   2017

   2018

   2019

   2020

   2021

   2022

   2023

   2024

Հայաստան

Գնողունակության պարիտետ, դոլար

9,496

10,273

11,083

11,845

12,632

13,464

14,351

15,297

Ադրբեջան

Գնողունակության պարիտետ, դոլար

17,634

18,023

18,616

19,156

19,734

20,331

20,973

21,653

Վրաստան

Գնողունակության պարիտետ, դոլար

10,663

11,429

12,227

13,200

14,029

14,931

15,892

16,915

 

Գնողունակության համարժեքությունը հաշվի առնելու դեպքում Հայաստանը մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ի ցուցանիշով 2019թ-ի նախնական տվյալներով առաջ չէ ոչ Վրաստանից և ոչ էլ Ադրբեջանից, սակայն ակնկալվում է, որ առաջիկա տարիներին կմոտենա այդ երկրների ցուցանիշներին:

Գնողունակության համարժեքությունը ենթադրում է որոշակի ապրանքների և ծառայությունների զամբյուղի նկատմամբ տարբեր արժույթների գնողունակության համադրում: Օրինակ ակնհայտ է, որ Հայաստանն անվանական ցուցանիշով 2019-ին առաջ է անցնում Վրաստանից, սակայն գնողունակության համարժեքությամբ դիտարկելիս նույն 2019-ին Հայաստանը մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ով զիջում է Վրաստանին մոտ 1,144 դոլարով, ինչը նշանակում է, որ նույն քանակի արժույթով Վրաստանում հնարավոր է ավելի շատ ապրանք և ծառայություն ձեռք բերել, քան Հայաստանում:

Նշվածից կարող ենք եզրակացնել, որ վերջին երկու տարիներին առկա է մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ի անվանական ցուցանիշի ավելացման դրական միտում, որը շարունակվելու է նաև առաջիկա տարիներին: Սակայն Հայաստանում դրամի գնողունակությունն ավելի ցածր է, քան հարևան երկրներինը, ինչը հնարավոր է շտկել գների կայուն պահպանմամբ և առաջանցիկ տնտեսական աճի տեմպերով:

Հեղինակ՝ Ինգա Ղալայան