Կադաստրի պետական կոմիտեն հրապարակել է անշարժ գույքի շուկայի հունիս ամսվա, երկրորդ եռամսյակի և առաջին կիսամյակի վերլուծությունները, որոնց ուսումնասիրությունը թույլ կտա հասկանալ կորոնավիրուսային համավարակով ստեղծված իրադրության ազդեցությունը ոլորտի վրա։

2020թ.-ի առաջին կիսամյակում անշարժ գույքի շուկայի միտումներն ուսումնասիրելով նկատում ենք, որ ի տարբերություն ապրիլ ամսին արձանագրված ցուցանիշներին, երբ մեր երկրում հայտարարած ԱԴ ռեժիմի սահմանափակումների պարագայում կտրուկ նվազեցին կատարված գործարքները՝ շուրջ 82%-ով, սակայն գների փոփոխություն տեղի չունեցավ, արդեն մայիսին և հունիսին նկատելի է չնչին գնանկում, իսկ անշարժ գույքի գործարքների թիվն աստիճանաբար ավելանում է։ Մասնավորապես՝ 2020թ.-ի հունիսին անշարժ գույքի նկատմամբ իրականացվել է 14,397 գործարք, որը նախորդ ամսվա համեմատ աճել է 25,1%-ով, իսկ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ նվազել 1,2%-ով։

Հարկ է ընդգծել, որ 2010-ից ի վեր 2020-ին առաջին անգամ անշարժ գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցումների երկրորդ եռամսյակի քանակը զիջել է առաջին եռամսյակի ցուցանիշը, այդ թվում՝ երկրորդ եռամսյակում կատարված գործարքների շուրջ 50%-ը գրանցվել է հունիսին։ Նշենք, նաև որ 2020-ի երկրորդ եռամսյակում հանրապետությունում գրանցված գործարքների քանակը 2020-ի առաջին եռամսյակի համեմատ նվազել է 32,6%-ով, իսկ 2019-ի երկրորդ եռամսյակի համեմատ՝ 38,5%-ով։ Հատկանշական է, որ 2020-ի երկրորդ եռամսյակում ընդհանուր գործարքների առավել բարձր տոկոսաչափը՝ 36%, գրանցվել է օտարման, իսկ առավել ցածրը՝ 1,4%՝ օրինականացման գործարքների նկատմամբ։

2020թ.-ի երկրորդ եռամսյակում արձանագրվել է վերջին 10 տարվա առքուվաճառքի գործարքների ամենացածր քանակը՝ եռամսյակային կտրվածքով համեմատած․ գրանցվել է անշարժ գույքի առքուվաճառքի ընդամենը 7,930 գործարք։ Համեմատության համար նշենք, որ երկրորդ եռամսյակի ամենաբարձր ցուցանիշը վերջին 10 տարիների ընթացքում գրանցվել է նախորդ՝ 2019-ին հասնելով 12,483 գործարքի։

Կտրուկ նվազել է նաև վարձակալական գործարքների թիվը․ 2020թ.-ի հունիսի դրությամբ միայն Երևան քաղաքում վարձակալության գործարքների թիվը կազմել է 478 այն դեպքում, երբ նախորդ տարվա նույն ժամանակում գրանցվել էր վարձակալության 579 գործարք, սակայն 2020-ի մայիսի համեմատ 2020-ի հունիսին գրանցված վարձակալության գործարքների թիվն աճել է 39,4%-ով:

Նշենք, որ 2020-ի առաջին կիսամյակում անշարժ գույքի 1,672 առքուվաճառքի կողմ են հանդիսացել օտարերկրյա քաղաքացիները, որը կազմել է առքուվաճառքի ընդհանուր գործարքների 8,4 տոկոսը։ Արդյունքում, օտարերկրացի քաղաքացիները գնել են 664 միավոր անշարժ գույք և վաճառել 1,072 անշարժ գույք։ Համադրելով 2020-ի առաջին կիսամյակի ցուցանիշները նախորդ տավա նույն ժամանակահատվածի հետ նկատում ենք, որ 28,3%-ով նվազել է օտարերկրյա քաղաքացիների կողմից գնված գույքը, իսկ 41,4%-ով՝ վաճառված գույքը։

Նվազել է նաև հողերի նկատմամբ հետաքրքրությունը․ 2020-ի առաջին կիսամյակում իրականացվել է հողերի առքուվաճառքի 9,240 գործարք, ինչը 2019-ի երկրորդ կիսամյակի նկատմամբ նվազել է 21,4%-ով, իսկ 2019-ի առաջին կիսամյակի համեմատ աճել է 4,4%-ով։

 

Քաղաքապետարանից ստացված տվյալների համադրությունը նույնպես վկայում է, որ հունիսին շուկան ակտիվացել է մայիսի համեմատ։ Եթե մայիսի ընթացքում տրամադրվել էր 112 նախագծման թույլտվություն, 164 շինարարության թույլտվություն, 10 ավարտական ակտ (շահագործման թույլտվություն), ապա հունիսին արդեն 127 նախագծման թույլտվություն, 185 շինարարության թույլտվություն, 39 ավարտական ակտ (շահագործման թույլտվություն) է տրամադրվել։ Եթե համեմատում ենք նույն ցուցանիշները 2020-ի առաջին և երկրորդ եռամսյակների կտրվածքով, ապա նկատում ենք, որ երկրորդ եռամսյակում վերոնշյալ 3 ցուցանիշներն էլ նվազել են։

Նվազել են արդյո՞ք գները․

Որպեսզի պարզ լինի արդյոք շուկայում տեղի է ունեցել գնային փոփոխություն թե ոչ, համեմատենք հունիս ամսվա, եռամյսակի և կիսամյակի տվյալները։ Վերոնշյալ ժամանակահատվածում գնային ինդեքսների ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ 

  • 2020-ի հունիսին մայիսի համեմատ Երևանում բազմաբնակարան բնակելի շենքերի բնակարանների 1 քառ մետր մակերեսի հաշվարկով շուկայական միջին գինը նվազել է 1,1%-ով, իսկ 2019-ի հունիսի համեմատ աճել են 9,8%-ով, 
  • 2020-ի երկրորդ եռամսյակում 1-ին եռամսյակի համեմատ Երևանում բազմաբնակարան բնակելի շենքերի բնակարանների 1 քառ մետր մակերեսի հաշվարկով շուկայական միջին գինը նվազել է 0,3%-ով, իսկ 2019-ի երկրորդ եռամսյակի համեմատ՝ աճել 11,9%-ով,
  • 2020-ի 1-ին կիսամյակում 2019-ի երկրորդ կիսամյակի համեմատ Երևանում բազմաբնակարան բնակելի շենքերի բնակարանների 1 քառ մետր մակերեսի հաշվարկով շուկայական միջին գինն աճել է 6,2%-ով, իսկ 2019-ի առաջին կիսամյակի համեմատ՝ 13,8%-ով։

 

Ամփոփելով գնային ինդեքսների ուսումնասիրությունը, ընդգծենք, որ բերված ցուցանիշները վկայում են, որ ներկայումս անշարժ գույքի շուկայի մասնակիցների վարքագիծը կայունության միտում է դրսևորում, աստիճանաբար սպասողական տրամադրությունները մարում են և նկատվում է որոշակի գնողունակ պահանջարկ, ինչը, սակայն, բավարար չէ համարելու, որ շուկան ամբողջությամբ ակտիվացել է։ Չնայած որոշակի գնանկում նկատելի է, այդուհանդերձ  անշարժ գույքի շուկայում դեռևս պահպանվում են բարձր գները, ինչի մասին է վկայում այն հանգամանքը, որ նախորդ տարվա նույն ամսվա համեմատ 2020-ի հունիսին արձանագրվել է գների աճ շուրջ 10%-ով, իսկ կիսամյակային տվյալներով ընդհանրապես գնանկում տեղի չի ունեցել։ 

Անշարժ գույքի շուկայում գնային ինդեքսների վրա էական ազդեցություն ունի գնողունակ պահանջարկը, այդ իսկ պատճառով շուկայում գնորդներին առհասարակ կարելի է բաժանել մի քանի սեգմենտների՝

  • Արտասահմանից ժամանող մեր հայրենակիցները, այդ թվում օտարերկրյա քաղաքացիություն ունեցող անձինք,
  • Գործարար համայնքի ներկայացուցիչներ,
  • Վարձակալական նպատակներով բնակարան ձեռք բերող քաղաքացիներ,
  • Խնայողություններ կուտակած ՀՀ քաղաքացիները՝ առաջնային և երկրորդային շուկայի մասնակիցներ։

 

Վերոնշյալ սեգմենտավորումն հաշվի առնելով, նշենք, որ առաջնային շուկայում հիմնական ակտիվությունը ապահովվում է ի հաշիվ եկամտային հարկի վերադարձի օրենքի, քանի որ այն գրավիչ պայմաններ է ստեղծում գնորդների համար, ուստի քանի դեռ օրենքը գործում է, առաջնային շուկայում համեմատաբար ակտիվությունը կպահպանվի։ Մնացած սեգմենտների պարագայում համավարկն իր բացասական ազդեցությունը միանշանակ ունեցել է թե՛ օտարերկրյա հայրենակիցների, թե՛ գործարար համայնքի ներկայացուցիչների, և թե՛ վարձակալական նպատակներով բնակարաններ ձեռք բերողների վարքագծում։

Ամփոփելով, նշենք, որ ընդհանուր առմամբ շուկայում ակտիվությունը վերականգնվում է, սակայն դեռ երկար ժամանակ կպահանջվի, որ  հասնի մինչկորորոնավիրուսային համավարակի մակարդակին։ Հաշվի առնենք, նաև որ անշարժ գույքի շուկայի առաձգականության կորը կոշտ է՝ պայմանավորված պայմանագրային հարաբերություններով և արտադրական ցիկլի ավելի երկարաժամկետ լինելու հանգամանքով, ուստի  կորոնավիրուսային համավարակի ամբողջական ազդեցությունը ոլորտի վրա դեռևս կշարունակվի դրսևորվել ապագայում։ Չնայած շուկայում աստիճանաբար գործարնքերի ակտիվություն նկատվում է, այդուհանդերձ գները կշարունակեն նվազել՝ տարբեր փորձագիտական գնահատականներով 10-20 տոկոսով։ Վերջին հաշվով տնտեսության վրա համաճարակի բացասական ազդեցությունը հանգեցրել է վճարունակ պահանջարկի նվազման, ինչն էլ խթանելու է շուկայում գների նվազմանը։

 

Հեղինակ՝ Մերի Հովսեփյան
 

Թեմայի շուրջ այլ հրապարակումներ՝